Thế giới tìm cách giảm phụ thuộc dầu khí do chiến sự Iran

Cú sốc năng lượng từ cuộc chiến tại Iran đang khiến các nhà hoạch định chính sách trên toàn cầu phải xem xét lại các phương án nhằm giảm sự phụ thuộc lâu dài vào việc nhập khẩu dầu khí thông qua việc mở rộng năng lượng hạt nhân, năng lượng tái tạo và đa dạng hóa nguồn cung. Việc Tehran đóng cửa tuyến đường vận tải quan trọng qua Eo biển Hormuz, sau khi Hoa Kỳ và Israel tấn công vào ngày 28 tháng 2, đánh dấu lần thứ ba trong thập kỷ này một cú sốc năng lượng quốc tế buộc các chính phủ phải đối mặt với rủi ro của một thế giới phụ thuộc vào dòng chảy dầu mỏ. > "Vấn đề an ninh năng lượng chưa bao giờ trở nên cấp bách như hiện nay." Geoffrey Pyatt, cựu Trợ lý Ngoại trưởng Hoa Kỳ về tài nguyên năng lượng và hiện là giám đốc điều hành cấp cao tại McLarty Associates, nhận định rằng thị trường sẽ không còn coi nguồn lực từ vùng Vịnh là điều hiển nhiên như trước đây. Các quốc gia tiêu thụ năng lượng lớn nhất thế giới đang quay lại với các kế hoạch chiến lược: Châu Âu vừa công bố các bảo lãnh tài chính mới cho điện hạt nhân, trong khi các nhà nhập khẩu khác đang tìm cách đa dạng hóa nhà cung cấp để giảm thiểu rủi ro. Tại Trung Quốc, cơ quan hoạch định kinh tế quốc gia đã kêu gọi đẩy nhanh quá trình chuyển đổi năng lượng tái tạo và mở rộng dự trữ khẩn cấp ngay từ ngày đầu của cuộc xung đột. > "Không chỉ Trung Quốc, mà trên toàn thế giới, các chính phủ sẽ xem xét lại các đường dây cung cấp năng lượng và hệ thống sản xuất của họ, đồng thời có thể chú ý nhiều hơn đến năng lượng hạt nhân và năng lượng sạch." Wang Jin, chuyên gia cấp cao tại Câu lạc bộ Đối thoại Quốc tế Bắc Kinh, cho biết khoảng 20% nguồn cung dầu và khí đốt tự nhiên hóa lỏng (LNG) toàn cầu đã bị chặn sau khi Tehran phong tỏa Hormuz. Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) đánh giá đây là sự gián đoạn nguồn cung năng lượng tồi tệ nhất trong lịch sử, khiến giá dầu thô thế giới vượt ngưỡng 100 USD/thùng. Châu Á là khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề nhất, khiến các nhà máy lọc dầu tại Singapore và Malaysia phải giảm sản lượng, trong khi các công ty hóa dầu tại Nhật Bản và Đài Loan buộc phải cắt giảm nguồn cung cho khách hàng. Tại Đài Loan, Bộ trưởng Kinh tế Kung Ming-hsin cho biết đang xem xét tái khởi động trạm hạt nhân cuối cùng trong bối cảnh khoảng một phần ba nguồn cung LNG từ Qatar bị gián đoạn. Tương tự, Tokyo cũng đang thảo luận về việc vận hành lại các lò phản ứng hạt nhân để giảm bớt sự phụ thuộc vào nhập khẩu. Trong khi đó, tập đoàn Sinopec Oilfield Service Corporation của Trung Quốc đã cắt giảm 10% công suất chế biến tại các nhà máy lọc dầu nội địa. Các quốc gia khác như Bangladesh và Pakistan cũng công bố kế hoạch đa dạng hóa nguồn nhập khẩu và tăng cường mua LNG trên thị trường giao ngay. Tại Châu Âu, chi phí nhập khẩu nhiên liệu hóa thạch đã tăng thêm 6 tỷ euro, gây áp lực lớn lên giá điện. Chủ tịch Ủy ban Châu Âu Ursula von der Leyen nhấn mạnh rằng việc phụ thuộc vào hàng nhập khẩu biến động khiến khu vực này gặp bất lợi về cấu trúc. > "Việc giảm tỷ trọng hạt nhân trong tổng cơ cấu cung cấp điện ở Châu Âu trong 25 năm qua là một sai lầm chiến lược." Các quốc gia thành viên Liên minh Châu Âu, dẫn đầu là Đức, từng đóng cửa nhiều nhà máy hạt nhân do lo ngại về an toàn, nhưng cuộc khủng hoảng hiện tại đang buộc họ phải thay đổi tư duy. Tại Hoa Kỳ, mặc dù là quốc gia sản xuất dầu khí lớn nhất thế giới, chính quyền của Tổng thống Donald Trump vẫn tập trung kiềm chế giá năng lượng để bảo vệ cử tri trước thềm bầu cử giữa nhiệm kỳ. Washington đã nới lỏng các lệnh trừng phạt đối với Nga để cho phép các nước mua thêm dầu, một sự đảo ngược so với nỗ lực hạn chế doanh thu của Moscow trong cuộc chiến tại Ukraine. Cuộc khủng hoảng Iran có thể dẫn đến việc đánh giá lại các lệnh trừng phạt đối với LNG của Nga khi Châu Âu và Châu Á nỗ lực bù đắp nguồn cung thiếu hụt. Tuy nhiên, các nhà lập pháp Châu Âu cũng cảnh báo về rủi ro hình thành sự phụ thuộc mới vào hạ tầng năng lượng của Trung Quốc. > "Chúng ta sẽ không còn bị khuất phục trước ý muốn của Vladimir Putin và khí đốt của ông ta, hay sự bất ổn địa chính trị ở Trung Đông nữa." Bart Groothuis, thành viên Nghị viện Châu Âu, nhấn mạnh rằng việc thoát khỏi sự phụ thuộc này là cần thiết nhưng cần thận trọng với các rủi ro địa chính trị mới.