Các ngân hàng trung ương nỗ lực giữ vững tính độc lập

Dưới áp lực từ các chính trị gia, các thống đốc ngân hàng trung ương đang nỗ lực phản kháng. Tuy nhiên, những nỗ lực này đang bộc lộ một sự đánh đổi mong manh: bảo vệ tính độc lập có thể giữ vững uy tín trong việc kiểm soát lạm phát, nhưng lại khiến họ có vẻ như đang tham gia vào các hoạt động chính trị. Các chính trị gia trung lập trên khắp thế giới đang phải đối mặt với sự tấn công từ những đối thủ dân túy ít truyền thống hơn, những người có ý tưởng riêng về cách vận hành và nhân sự của các ngân hàng trung ương.

Tại Hoa Kỳ, sự phản kháng thể hiện qua việc giữ vững lập trường. Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang (Fed) Jerome Powell đã vượt qua những cuộc tấn công lặp đi lặp lại từ Tổng thống Mỹ Donald Trump, người cáo buộc ông phá hoại tăng trưởng bằng cách giữ lãi suất quá cao. Trong khi đó, tại châu Âu, sự kháng cự lại diễn ra theo một hình thức nghịch lý hơn: từ chức sớm để ngăn chặn các nhà lãnh đạo hoài nghi châu Âu có cơ hội gây ảnh hưởng đến người điều hành ngân hàng trung ương.

Thống đốc Ngân hàng Trung ương Pháp François Villeroy de Galhau sẽ rời nhiệm sở vài tháng trước cuộc bầu cử dự kiến sẽ có sự thắng thế của phe cực hữu. Villeroy khẳng định đây là quyết định cá nhân, nhưng một nguồn tin cho biết động thái này một phần xuất phát từ mong muốn duy trì sự liên tục tại ngân hàng. Chủ tịch Ngân hàng Trung ương Châu Âu (ECB) Christine Lagarde, cũng là người Pháp, được cho là đang cân nhắc một động thái tương tự. Bà cho biết kế hoạch cơ bản của mình là hoàn thành nhiệm kỳ nhưng không loại trừ khả năng rời đi sớm.

Ngân hàng Trung ương Nhật Bản đã lặp lại cam kết tiếp tục tăng lãi suất ngay cả sau khi Thủ tướng Sanae Takaichi bổ nhiệm hai nhà kinh tế có quan điểm ôn hòa vào hội đồng quản trị, một động thái được coi là nỗ lực nhằm ngăn chặn việc thắt chặt tiền tệ. Với nợ công ở mức cao kỷ lục, các thống đốc lo ngại chính sách tiền tệ lành mạnh sẽ bị hy sinh cho nhu cầu vay mượn giá rẻ của chính phủ khi các chính trị gia yêu cầu lãi suất thấp hơn.

Mục tiêu cốt lõi là khả năng kiểm soát lạm phát và uy tín được xây dựng lại kể từ những cú sốc giá cả thập niên 1970. Thổ Nhĩ Kỳ và Argentina là những ví dụ điển hình cho thấy điều gì sẽ xảy ra khi chính phủ ép buộc chính sách tiền tệ: lạm phát tăng vọt, nhà đầu tư tháo chạy và niềm tin tan biến. Tuy nhiên, trong quá trình phản kháng, các thống đốc ngân hàng trung ương lại có nguy cơ bị coi là mang tính chính trị. Carsten Brzeski, giám đốc vĩ mô toàn cầu tại ING Groep N.V., nhận định:

Các ngân hàng trung ương đang bị kéo vào cuộc chiến giữa phe cầm quyền và những người dân túy, họ đang bị đưa vào võ đài và nên cố gắng làm mọi cách để đứng ngoài cuộc.

Sự phản kháng này không gây ngạc nhiên. Cựu Chủ tịch ECB Wim Duisenberg từng ví von một thống đốc ngân hàng trung ương giỏi giống như kem tươi: càng đánh mạnh thì càng cứng. Việc ông từ chức sớm vào năm 2003, như một phần của thỏa thuận giữa Đức và Pháp để bàn giao quyền lực cho Jean-Claude Trichet, cho thấy ngay cả khi các cuộc bổ nhiệm mang tính chính trị, công việc này không nhất thiết phải trở nên như vậy.

Tuy nhiên, thập kỷ qua đã làm mờ đi ranh giới đó. Tại Nhật Bản, cựu Thủ tướng Shinzo Abe từng bổ nhiệm Haruhiko Kuroda để thúc đẩy chương trình kích thích kinh tế. Các đợt mua trái phiếu khổng lồ trên khắp các nền kinh tế tiên tiến cũng đưa các ngân hàng trung ương đến gần hơn với chính sách tài khóa. Nathan Sheets, kinh tế trưởng toàn cầu tại Citigroup Inc., chia sẻ:

Tôi không thấy bất kỳ sai phạm quy trình nào ở đây, nhưng nó khiến chúng ta phải suy ngẫm về việc liệu chúng ta đã có sự cân bằng đúng đắn giữa tính độc lập và trách nhiệm giải trình hay chưa.

Việc từ chức của Villeroy và có thể là Lagarde có thể bị coi là nỗ lực nhằm trao cho Tổng thống Emmanuel Macron quyền quyết định cuối cùng về các bổ nhiệm trước khi cử tri có thể chuyển hướng sang phe cực hữu. Marco Valli, kinh tế trưởng châu Âu tại UniCredit S.p.A., cảnh báo:

Động thái này có thể làm tổn hại nhẹ đến tính độc lập của chính ngân hàng trung ương.

Thị trường tài chính có thể là bên đưa ra phán quyết cuối cùng. Chính phủ Mỹ phải tái cấp vốn cho gần một phần ba trong số 36 nghìn tỷ USD nợ công trong năm nay. Tại châu Âu, chi tiêu quốc phòng gia tăng cùng với mức nợ vốn đã cao ở Ý và Pháp đang tạo ra áp lực lớn. Lãnh đạo phe cực hữu Pháp Jordan Bardella đã kêu gọi thảo luận với ECB về việc tài trợ vốn thông qua việc in tiền. Enrico Colombatto, giáo sư danh dự tại Đại học Turin, nhận xét:

Từ góc độ chính trị, cách tốt nhất để tài trợ là có thể dựa vào máy in tiền của ngân hàng trung ương.

Tuy nhiên, các lực lượng thị trường đã giúp Ngân hàng Trung ương Nhật Bản chống lại áp lực chính trị. Cựu thành viên hội đồng quản trị Makoto Sakurai cho biết:

Sự sụt giảm không ngừng của đồng yên đã dạy cho chính phủ một bài học về sự khắc nghiệt của thị trường nếu họ cố gắng chống lại việc tăng lãi suất của ngân hàng trung ương."}