Nguy cơ khủng hoảng kinh tế châu Á từ xung đột Trung Đông

Ngoại trưởng Singapore vừa đưa ra cảnh báo đanh thép rằng cuộc chiến chống lại Iran đang đe dọa đẩy các nền kinh tế châu Á vào một cuộc khủng hoảng nghiêm trọng. Đây là khu vực chịu ảnh hưởng trực tiếp nhất từ sự gián đoạn nguồn cung năng lượng khổng lồ tại Trung Đông.

Trong cuộc phỏng vấn kéo dài một giờ với Reuters, ông Vivian Balakrishnan nhấn mạnh rằng việc đóng cửa Eo biển Hormuz, về mặt bản chất, chính là một cuộc khủng hoảng đối với châu Á. Ông cũng đặt ra những nghi vấn về tính cần thiết và tính hợp pháp của cuộc chiến giữa Hoa Kỳ và Israel nhằm vào Iran, vốn đã bước sang tuần thứ tư. Theo ông, toàn bộ nền kinh tế toàn cầu đang bị bắt làm \"con tin\" bởi một cuộc xung đột có thể dẫn đến một cuộc khủng hoảng tài chính mới.

Cuộc chiến đã khiến Eo biển Hormuz — tuyến đường vận chuyển 20% lượng dầu mỏ và khí đốt tự nhiên hóa lỏng (LNG) của thế giới — bị phong tỏa. Điều này đã đẩy giá dầu tăng vọt và làm dấy lên lo ngại về một đợt lạm phát toàn cầu mới mà chưa thấy hồi kết. Trong khi Mỹ đã trở thành quốc gia xuất khẩu dầu ròng, các nền kinh tế công nghiệp nặng tại châu Á lại phụ thuộc nhiều hơn vào dầu thô từ Trung Đông.

Châu Á hiện là khu vực nhập khẩu dầu hàng đầu, với gần 60% lượng dầu thô và nguyên liệu naphtha hóa dầu đến từ Trung Đông. Tình trạng này đã buộc các quốc gia, bao gồm cả Trung Quốc, phải tạm dừng xuất khẩu nhiên liệu tinh chế, trong khi nhiều nhà máy lọc dầu và hóa dầu trong khu vực phải cắt giảm quy mô hoạt động hoặc tuyên bố tình trạng bất khả kháng. Các dữ liệu cho thấy khoảng 80% lượng dầu vận chuyển qua Eo biển Hormuz là dành cho các khách hàng châu Á.

\"Sự tổn thương này đã được biết đến từ lâu, nhưng nó chưa bao giờ bị thử thách đến mức cực đoan như hiện nay.\"

Ngoại trưởng Balakrishnan cảnh báo rằng tình hình sắp tới sẽ phụ thuộc nhiều vào việc liệu Tổng thống Mỹ Donald Trump có thực hiện lời đe dọa phá hủy các nhà máy điện của Iran nếu Eo biển Hormuz không được mở cửa trở lại cho mọi hoạt động vận tải biển hay không. Ngược lại, phía Iran cũng tuyên bố có thể tấn công các nhà máy điện của Israel và các cơ sở cung cấp cho các căn cứ của Mỹ tại vùng Vịnh.

\"Nếu thực sự xảy ra các cuộc phá hủy cơ sở hạ tầng năng lượng theo kiểu 'ăn miếng trả miếng', thì chúng ta không chỉ đối mặt với việc phong tỏa eo biển tức thời, mà còn là sự tàn phá lâu dài đối với hạ tầng năng lượng Trung Đông, khiến xuất khẩu năng lượng bị sụt giảm trong một thời gian dài.\"

Ông Balakrishnan cho biết còn quá sớm để khẳng định liệu tình hình có tồi tệ như cuộc khủng hoảng tài chính châu Á 1997-1998 hay không, nhưng Singapore đang xem xét lại các kế hoạch dự phòng để không chỉ vượt qua cơn bão mà còn tìm kiếm các cơ hội mới. Các kịch bản hoạch định được xây dựng cho các mốc thời gian 18 giờ tới, 3 tháng tới và 3 năm tới.

\"Trong tình trạng thế giới hiện nay, một chút ổn định, một chút khả năng dự đoán và sự an toàn sẽ là một điểm sáng đáng hoan nghênh trong một thế giới đầy biến động và khó khăn.\"

Các quốc gia châu Á cần đẩy nhanh việc chuyển đổi sang năng lượng tái tạo, tăng cường lưới điện, cập nhật hạ tầng kỹ thuật số và đào tạo lại lực lượng lao động. Đồng thời, các chính phủ cũng cần duy trì ngân sách cân bằng và ngăn chặn tình trạng tháo chạy vốn hoặc khủng hoảng tiền tệ.

Ngoại trưởng Singapore cũng bày tỏ sự thất vọng khi các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran bị đổ vỡ. Ông thừa nhận bản thân cảm thấy bất ngờ trước sự bùng nổ của các hành động thù địch và cho rằng cuộc chiến này là không cần thiết và không có lợi.

Là một đối tác đầu tư và an ninh lâu năm của Mỹ, Singapore tham gia sâu rộng vào các hoạt động huấn luyện quân sự, hỗ trợ hậu cần và chia sẻ tình báo. Tuy nhiên, quốc gia này cũng có quan hệ thương mại chặt chẽ với Trung Quốc. Ông Balakrishnan khẳng định Singapore không muốn bị buộc phải chọn bên.

\"Đôi khi Singapore sẽ phải nói 'không' với Hoa Kỳ hoặc Trung Quốc, nhưng chúng tôi phải làm rõ rằng khi nói 'không', đó không phải là theo lệnh của bên kia mà là sau khi đã tính toán kỹ lưỡng lợi ích quốc gia dài hạn của chính mình.\""}