Kenya tái khởi động dự án mở rộng đường sắt sau 6 năm

Kenya sẽ khởi động lại dự án mở rộng tuyến đường sắt trị giá hàng tỷ USD vào thứ Năm tuần này. Đây là động thái nhằm hồi sinh một công trình quan trọng đã bị đình trệ hơn sáu năm qua sau khi nguồn vốn từ Trung Quốc bị cắt giảm. Dự án này hiện được triển khai thông qua mô hình chứng khoán hóa doanh thu, thay thế cho các khoản vay truyền thống trước đây.

Giai đoạn đầu của tuyến đường sắt, nối cảng Mombasa với thủ đô Nairobi, đã hoàn thành vào năm 2017. Tuy nhiên, sau khi Bắc Kinh thắt chặt các khoản tài trợ cho các dự án hạ tầng lớn tại châu Phi thuộc Sáng kiến Vành đai và Con đường, dự án đã dừng lại tại thị trấn Naivasha thuộc Thung lũng Rift. Điểm dừng này cách biên giới Uganda hơn 350 km, gây trì hoãn kế hoạch kết nối xuyên biên giới nhằm thúc đẩy thương mại khu vực.

Những người chỉ trích từng coi dự án bị đình trệ này là biểu tượng của "ngoại giao bẫy nợ", nơi Bắc Kinh cung cấp các khoản vay lớn và thường thiếu minh bạch cho các quốc gia nghèo hơn. Tuy nhiên, chính phủ Trung Quốc đã bác bỏ cáo buộc này. Vào năm ngoái, Kenya và Trung Quốc đã đàm phán lại các điều khoản vay vốn cho hai giai đoạn đầu tiên để giảm bớt gánh nặng trả nợ hàng năm cho Nairobi.

Để có nguồn lực tài chính mới, chính quyền quốc gia Đông Phi này đã thay đổi luật pháp, cho phép sử dụng phần lớn phí phát triển đường sắt thu từ hàng hóa vận chuyển trên tuyến hiện tại làm vốn mồi. Số tiền này ước tính khoảng 35 tỷ shilling (tương đương 270,27 triệu USD). Mặc dù mô hình tài chính thay đổi, các doanh nghiệp Trung Quốc vẫn giữ vai trò quan trọng, trong đó Tổng công ty Cầu đường Trung Quốc (CRBC) tiếp tục đảm nhận vai trò nhà thầu.

Các nhà phân tích cho rằng thỏa thuận này khả thi nhờ sự đồng thuận giữa các nhà lãnh đạo châu Phi và Bắc Kinh tại hội nghị thượng đỉnh năm 2024, chuyển trọng tâm từ cho vay sang đầu tư. Ông Peter Kagwanja, một chuyên gia quan hệ quốc tế tại Nairobi, nhận định:

Sau những tuyên truyền mạnh mẽ liên quan đến gánh nặng nợ nần, đặc biệt là từ phương Tây, Trung Quốc và châu Phi đã thảo luận về một mô hình mới dựa trên đầu tư để duy trì mức độ xây dựng cơ sở hạ tầng.

Kể từ năm 2019, Trung Quốc bắt đầu cắt giảm cho vay đối với châu Phi do lo ngại về tính bền vững của nợ. Tại hội nghị năm 2024, Bắc Kinh đã cam kết cung cấp 50 tỷ USD dưới dạng tín dụng và đầu tư trong vòng ba năm tới. Đối với chính quyền của Tổng thống William Ruto, việc chứng khoán hóa các dòng doanh thu là giải pháp cần thiết khi các khoản thanh toán nợ đang chiếm tỷ trọng lớn trong ngân sách hàng năm, trong khi nỗ lực tăng thuế đã dẫn đến các cuộc biểu tình bạo động vào năm 2024.

Tổng thống William Ruto dự kiến sẽ chính thức phát lệnh khởi công công trình tại một buổi lễ gần thị trấn Naivasha vào cuối ngày.