Giá phân bón urea tăng 40% do căng thẳng Trung Đông

Khi cuộc xung đột giữa Hoa Kỳ và Israel với Iran bước sang tuần thứ ba, các nhà phân tích cảnh báo về sự gián đoạn nghiêm trọng trên thị trường phân bón, đe dọa trực tiếp đến an ninh lương thực toàn cầu. Tâm điểm của sự chú ý dồn vào eo biển Hormuz, tuyến đường vận tải chiến lược dọc theo bờ biển Iran, nơi hiện đã bị đóng cửa phần lớn. Đây là "huyết mạch" của ngành nông nghiệp khi chiếm tới một phần ba lượng phân bón giao dịch trên toàn thế giới.

Sản xuất phân bón là một ngành công nghiệp tiêu tốn cực kỳ nhiều năng lượng, đặc biệt là khí tự nhiên vốn chiếm tới 70% chi phí sản xuất. Các dịch vụ hỗ trợ từ những đơn vị như Natural Gas Services Group, Inc. đóng vai trò then chốt trong chuỗi cung ứng này. Việc eo biển Hormuz bị phong tỏa, kết hợp với các cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái tại vùng Vịnh, đã khiến nhiều cơ sở năng lượng phải ngừng hoạt động. Điều này trực tiếp làm tê liệt các nhà máy phân bón ngay thời điểm nông dân ở Bắc bán cầu chuẩn bị bước vào vụ gieo hạt mùa xuân.

Ước tính khoảng một nửa sản lượng lương thực thế giới phụ thuộc vào phân bón. Chuyên gia Marina Simonova từ Argus nhấn mạnh mức độ nghiêm trọng:

"Tại một số quốc gia, phân bón chiếm tới 50% chi phí sản xuất ngũ cốc, và cơ quan lương thực của Liên Hợp Quốc đã cảnh báo rằng nhiều quốc gia thu nhập thấp vốn đã phải đối mặt với tình trạng mất an ninh lương thực trước khi chiến tranh nổ ra."

Trong số các loại phân bón, urê (gốc nitơ) là mặt hàng thiết yếu nhất. Nếu thiếu hụt trong một mùa vụ, năng suất cây trồng sẽ sụt giảm ngay lập tức. Trước khi xung đột nổ ra, thị trường urê vốn đã căng thẳng do Trung Quốc hạn chế xuất khẩu để đảm bảo nguồn cung nội địa và châu Âu phải cắt giảm sản lượng vì thiếu khí đốt giá rẻ.

Hàng loạt nhà máy lớn trên thế giới đã phải thông báo ngừng hoạt động. Qatar đã dừng sản xuất tại nhà máy urê lớn nhất thế giới sau khi các cơ sở khí hóa lỏng (LNG) bị tấn công. Tại Ấn Độ, quốc gia nhập khẩu hơn 40% phân bón từ Trung Đông, ba nhà máy lớn đã phải cắt giảm công suất do thiếu hụt nguồn cung từ Qatar. Tương tự, Bangladesh đã đóng cửa 4 trong số 5 nhà máy phân bón của mình.

Các quốc gia khác cũng không tránh khỏi tầm ảnh hưởng. Tập đoàn Wesfarmers của Úc cảnh báo về sự chậm trễ của các chuyến hàng urê. Tại Ai Cập, quốc gia đóng góp 8% lượng urê thương mại toàn cầu, sản xuất đang bị đe dọa sau khi Israel tuyên bố tình trạng bất khả kháng đối với xuất khẩu khí đốt. Trong khi đó, Brazil đang đứng trước rủi ro lớn khi phụ thuộc gần 100% vào urê nhập khẩu, với một nửa trong số đó phải đi qua eo biển Hormuz.

Giá phân bón đã tăng vọt kể từ khi chiến sự bắt đầu. Tại Trung Đông, giá xuất khẩu urê đã tăng 40%, đạt mức hơn 700 USD/tấn. Tại Hoa Kỳ, giá phân bón cũng tăng tới 32% và nông dân đang đối mặt với tình trạng thiếu hụt khoảng 25% nguồn cung cần thiết. Nếu xung đột kéo dài, các nhà phân tích dự báo giá phân bón nitơ có thể tăng gấp đôi.

Việc tìm kiếm nguồn cung thay thế hiện vô cùng khó khăn. Nga, nhà xuất khẩu phân bón hàng đầu thế giới, cũng đang gặp trở ngại do các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái từ Ukraine. Chuyên gia Chris Lawson từ CRU nhận định:

"Với thị phần thống trị của Trung Đông, không có nhà sản xuất nào có thể nhanh chóng bù đắp cho nguồn cung bị mất."