Iran đề xuất thu phí tàu qua eo biển Hormuz

Iran đang đề xuất thu phí đối với các tàu thuyền đi qua Eo biển Hormuz như một phần của các điều kiện nhằm chấm dứt cuộc chiến với Israel và Hoa Kỳ. Động thái này diễn ra sau nhiều tuần Tehran phong tỏa phần lớn hoạt động giao thông qua tuyến đường thủy năng lượng quan trọng này. Eo biển Hormuz, một dải nước chỉ rộng 34 km nằm giữa Iran và Oman, là tuyến đường chính cho khoảng 1/5 nguồn cung dầu mỏ thế giới và các hàng hóa thiết yếu khác, ảnh hưởng trực tiếp đến thị trường năng lượng và giá Dầu thô Brent cũng như Dầu thô West Texas.

Một quan chức cấp cao của Iran cho biết nước này muốn bất kỳ thỏa thuận hòa bình lâu dài nào cũng phải cho phép Tehran thu phí tàu thuyền. Mức phí sẽ thay đổi tùy thuộc vào loại tàu và hàng hóa. Thứ trưởng Ngoại giao Iran Kazem Gharibabdi xác nhận đang soạn thảo nghị định thư với Oman để yêu cầu tàu thuyền phải có giấy phép quá cảnh, nhằm mục đích tạo điều kiện thuận lợi cho việc lưu thông. Tuy nhiên, phía Oman chỉ cho biết đã thảo luận các phương án đảm bảo quá cảnh mà không xác nhận bất kỳ thỏa thuận nào.

"Khoản phí sẽ thay đổi tùy thuộc vào loại tàu, hàng hóa và các điều kiện phổ biến khác chưa được xác định cụ thể."

Kể từ khi cuộc chiến bắt đầu vào ngày 28 tháng 2, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran đã phong tỏa eo biển, khiến lượng tàu qua lại giảm mạnh. Đã có thông tin về việc một tàu phải trả 2 triệu USD để được đi qua, nhưng tin này chưa được xác nhận chính thức. Các quan chức ngành vận tải khẳng định chưa từng có tiền lệ đơn phương thu phí eo biển trong lịch sử hiện đại. Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố tự do lưu thông dầu mỏ phải là một phần của thỏa thuận hòa bình.

Các quốc gia trong khu vực như Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất và Qatar đều phản đối việc giữ eo biển làm con tin và yêu cầu đảm bảo quyền tự do hàng hải. Trung Quốc, đối tác thương mại lớn của Iran và là bên nhập khẩu năng lượng nhiều nhất qua đây, có thể đóng vai trò quan trọng trong việc gây ảnh hưởng đến quyết định của Tehran.

Về mặt pháp lý, Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển (UNCLOS) quy định các quốc gia ven eo biển không được thu phí quá cảnh, ngoại trừ các dịch vụ cụ thể như dẫn đường hay lai dắt. Điều này khác biệt so với các kênh đào nhân tạo như ở Ai Cập với Kênh đào Suez hay Panama với Kênh đào Panama. Tại Thổ Nhĩ Kỳ, Công ước Montreux cho phép thu phí dịch vụ tiêu chuẩn nhưng không phải phí quá cảnh chung. Trong khi đó, Singapore hoàn toàn không thu phí tại Eo biển Singapore.

Các điểm nghẽn hàng hải khác như Eo biển Bab el-Mandeb gần Yemen cũng thường xuyên bị đe dọa bởi nhóm Houthi, nhưng vẫn có các tuyến đường thay thế dù xa hơn. Hiện tại, các tuyến đường qua Eo biển Gibraltar hay Oresund vẫn chưa ghi nhận các mối đe dọa tương tự.