AI khó giúp các nước lớn thoát khỏi gánh nặng nợ công

Sự bùng nổ năng suất từ trí tuệ nhân tạo (AI), nếu thực sự diễn ra, có thể giúp các nền kinh tế lớn có thêm thời gian để củng cố nền tài chính công đang chịu nhiều áp lực, mặc dù công nghệ này sẽ không phải là giải pháp duy nhất gánh vác mọi trọng trách. Đây là một vấn đề vô cùng quan trọng khi nợ công đã vượt ngưỡng 100% sản lượng tại hầu hết các nền kinh tế giàu có và dự kiến sẽ còn tăng cao do chi phí già hóa dân số, lãi suất và áp lực chi tiêu cho quốc phòng cũng như biến đổi khí hậu. Các nhà hoạch định chính sách tại Hoa Kỳ hiện đang rất lạc quan về triển vọng tăng trưởng do AI thúc đẩy, với kỳ vọng công nghệ này có thể đưa thế giới thoát khỏi tình trạng trì trệ năng suất sau năm 2008 bằng cách nâng cao hiệu quả làm việc của người lao động. Tăng trưởng kinh tế cao hơn sẽ giúp các khoản chi tiêu chính phủ và gánh nặng nợ trở nên dễ quản lý hơn, đồng thời giảm bớt sự giám sát khắt khe từ thị trường trái phiếu. Bà Filiz Unsal, Phó Giám đốc chính sách và nghiên cứu kinh tế tại OECD, cho biết một đợt tăng năng suất nhờ AI nếu làm tăng tỷ lệ việc làm sẽ giúp giảm nợ tại các quốc gia thuộc tổ chức này, từ Mỹ đến Đức và Nhật Bản. Mức giảm dự kiến khoảng 10 điểm phần trăm so với mức 150% sản lượng mà tổ chức này dự báo vào năm 2036. Tuy nhiên, con số này vẫn là một sự gia tăng mạnh so với mức 110% hiện nay. Kết quả cuối cùng sẽ phụ thuộc vào việc liệu số lượng việc làm mới được tạo ra có bù đắp được sự mất mát do tự động hóa hay không, cũng như cách các doanh nghiệp chia sẻ lợi nhuận thông qua việc tăng lương và cách chính phủ quản lý chi tiêu tổng thể. Nghiên cứu của OECD cũng chỉ ra rằng AI có thể thúc đẩy năng suất tại Vương quốc Anh tương đương với Mỹ, nhưng tác động tại Ý và Nhật Bản có thể chỉ bằng một nửa do tỷ lệ ứng dụng thấp hơn và quy mô các lĩnh vực có thể hưởng lợi từ AI nhỏ hơn. > "Năng suất giống như phép màu... Nó giúp ích rất nhiều cho động lực tài khóa." Đó là nhận định của bà Idanna Appio, nhà quản lý quỹ tại First Eagle Investment Management. Tuy nhiên, bà cũng nhấn mạnh rằng các vấn đề tài khóa hiện nay vượt xa những gì năng suất có thể khắc phục. Hiện tại, cơ quan xếp hạng tín nhiệm S&P Global Inc. giả định rằng AI sẽ không có tác động lớn đến tài chính công từ nay đến cuối thập kỷ. Thách thức lớn nhất vẫn là nhân khẩu học. Ông Kevin Khang, người đứng đầu nghiên cứu kinh tế toàn cầu tại Vanguard, cho biết gốc rễ của vấn đề nợ nằm ở sự già hóa dân số và các quyền lợi đi kèm. > "Việc giải quyết vấn đề này đòi hỏi phải chấn chỉnh lại tình hình tài khóa và AI chỉ đang giúp chúng ta mua thêm thời gian." Ông Khang dự báo kịch bản khả quan nhất là AI giúp tăng trưởng của Mỹ đạt mức trung bình 3% cho đến năm 2040, cao hơn mức 2% mà Fed dự kiến. Điều này sẽ giúp làm chậm đà tăng nợ công của Mỹ xuống còn khoảng 120% sản lượng vào cuối những năm 2030, thay vì mức 180% nếu AI không đạt kỳ vọng. Tuy nhiên, rủi ro vẫn hiện hữu ở phía chi tiêu khi hiệu quả của khu vực công có thể tăng nhưng chi phí cũng tăng theo tăng trưởng. Ông Kent Smetters từ Nhóm mô hình ngân sách Penn Wharton thuộc Đại học Pennsylvania dự báo tác động của AI đối với nợ của Mỹ trong một thập kỷ tới là rất nhỏ vì các khoản trợ cấp an sinh xã hội vốn chiếm 1/5 chi tiêu liên bang vẫn sẽ tăng do được điều chỉnh theo mức lương trung bình. Cuối cùng, một cú sốc kinh tế có thể nhanh chóng làm đảo lộn các dự báo này. Ông Christian Keller, trưởng bộ phận nghiên cứu kinh tế toàn cầu tại Barclays PLC, cảnh báo rằng một cuộc suy thoái có thể khiến sự bùng nổ AI không đến kịp trước khi thị trường trở nên lo ngại về quỹ đạo tài khóa.